Bondig historish overzicht

Het kasteel van Poilvache werd niet gebouwd door een onafhankelijk oorlogzuchtig en machtig kasteelheer. Het maakte in de Maasvallei deel uit van een administratieve éénheid en een verdedigingssysteem. Het kasteel, groot en indrukwekkend, gebouwd op een rotsachtige uitloper boven de vallei, was ook een symbool van macht.

De officiële politieke oorspong van het kasteel van Poilvache wordt voor de zoekers steeds duidelijker. Natuuurlijk is ze gebonden aan de opvolging van Henri de Blinde, de verdeling van het graafschap Namen en de organisatie van de veroverde grondgebieden in 1199 door de Luxemburgers.

De oudste getuigenis van de nederzeting verwijst naar een text uit 1228. Deze meldt ons dat Poilvache deel uitmaakte van een middeleeuws verdedigingsgeheel. De eerste gekende bezitters waren Waleran de Montjoie en zijn echtgenote Isabelle de Bar, de kinderen wederzijds van Waleran de Limbourg en Emersinde de Namur, graaf en gravin van luxembourg. de gronden van Poilvache afgenomen in 1199 van de graaf van Namen werden waarschijnlijk voor een bepaalde periode uitgeleend aan het jonge koppel na de dood van Waleran de Limboug in 1226. Maar vanaf 1254 gaat Poilvache rechtstreeks toehoren aan de graven van Luxembourg.

In 1270 ongeveer gaat Henri III zijn graafschap verdelen in prevotes (districten) en uiteraard wordt Poilvache een militair juridisch en administratief centrum met parochiekerk en muntslagerij. In 1343 gaat Marie d'Artois, gravin van Namen wegens gift, Poilvache afkopen van Jean l'Aveugle, graaf van Luxemburg en koning van Bohemen, wiens belangen meer oostelijk verplaats zijn. Vanaf dit ogenblik gaat Poilvache het noordlot ondergaan van het graafschap Namen t.t.z. tijdens de oorlog in 1430 wordt de vestiging vernietigd en ontmanteld door de Luikse legers maar Poilvache zal overleven als administratief district onder de Bourgondïers, de spanjaarden en de Oostenrijkers dit tot het einde van het "oude regime"

De middeleeuwen in het NW. X - XIII eeuw
Poilvache gedetailleerd, XII - XV eeuw
Poilvache, na 1430
Bibliografie

De middeleeuwen in 't algemeen ( X - XIII eeuw)

Het gezond verstand en practisch inzicht stelt vast dat er heel wat vergissingen bestaan over en we een verkeerde kijk hebben op deze lange periode. Studies in de 19de eeuw en het gezond verstand hebben uitgemaakt dat de omschrijvingen van féodaliteit en middeleeuwen volledig verkeerd zijn. Al deze begrippen moeten herzien worden. Nieuwe syntheses over de geschiedenis van Poilvache, dit gebaseerd op de herlezing van archïeven en sociale structuren zullen ons dat duidelijk maken. Hier volgen een paar historische fragmenten Wegens de verdeling van het rijk van keiser Karel onder zijn 3 zonen en in 3 koninkrijken, worden functionarissen benoemd om de districten, ver van de hoofstad te beheren. De functionarissen zullen echter met de tijd meer en meer vrijheden krijgen en onafhankelijker worden. Zo zal het koninkrijk Lotharingen uiteenvallen in onafhankelijke vorstendommen tussen de 10de en 12de eeuw. Gedurende de 12de eeuw gaat Henri l'Aveugle, een afstammeling van één van zijn functionnarissen kunnen genieten van bepaalde politieke voorrechten wegens huwelijken en alzo aan het hoofd komen van 5 graafschappen : Namur, Durbuy, Luxembourg, Laroche en Longwy. Zonder nakomelingen tekent hij in 1664 en 1184 twee akten van opvolging ten voordele van Baudouin V, graaf van Henegouwen. De vijf graafschappen blijven also onder hetzelfde gezag.

De laattijdige geboorte van Emersinde, dochter van Henri l'Aveugle en nieuwe erfgename zal leiden tot een conflict met Henegouwen. De vrede wordt ondertekend te Dinant op 26 juli 1199. Dit verdrag betekent de ontmanteling van de bezittingen van het graafschap Namen. Emersinde verkijgt het grootste deel. De rechteroever van de Maas wordt toegekend aan het graafschap Luxemburg. Namen blijft gebonden aan het graafschap Henegouwen waarvan zij een leendistrict wordt.

Het graafschap Namen heeft de bijzonderheid vanaf de 12de eeuw bestuurd te worden door de familie Courtenay, die nauw gebonden is met de koning van Frankrijk. De levensbescrijving van 2 prinsen t.t.v. de markies Philippe I le Noble genaamd (1196 1212) en Baudouin II de Courtenay keiser van Constantinopel (1237 1363), moeten ons vooral belang inboerzemen.

Het graafschap Luxemburg wordt door de keiser een leengoed van het hertogdom van Opper-Lotharingen en is dus nauw verbonden aan het feodale Germaanse keiserrijk. Gedurende de regering van Guijde van Dampierre (13de eeuw) zal Luxemburg overstappen naar een romaanse culturele sfeer

In 1421, zal Jean III, de laatste graaf van Namen en geplaagd met een overlast van schulden, het graafschap verkopen voor de som van 132000 gouden florijnen aan Filips de Goed, hertog van bourgondîe maar hij behoudt echter het vruchtgebruik tot aan zijn dood in 1429.

Alzo verdwijnt een unieke en centrale macht ten voordele van functionnairissen die steeds meer en meer macht verkrijgen in een te besturen regio (juridisch, beheer, administratief, munten slagen vormen van een leger. Deze functionnairissen dienden op hun beurt voorrechten te geven aan de plaatselijke overheden, also ontstaat het district Poilvache.

Economische, sociale, militaire en godsdienstige aspecten die ons toelaten de samenleving in Poilvache beter te begrijpen werden hier niet behandeld.

Poilvache in detail ( XII - XV eeuw)

De oudste vermelding van de het kasteel van Méraude of Poilvache is te vinden in een tekst daterend in december 1228. De twee benamingen verschijnen echter gelijktijdig in middeleeuwse geschriften, bv in de schriften van "Les gilles d'Orval" of van "Aubry des 3 fontaines". Deze kroniekschrijvers informeerden hun lezers reeds dat Poilvache een volkse benaming was. Méraude is de officïele benaming, dit gewild door de vennoten van het kasteel. Tot op heden alleszins vermelden de teruggevonden muntstukken geslagen vanaf 1298 enkel de benaming van Méraude.

Het grondgebied van Poilvache ontstaat zoals reeds vermeld na een conflict tussen Luxemburg en Namen, dit wegens problemen van opvolging die Henri l'Aveugle gekend heeft in de 12de eeuw. Poilvache wordt het meesterwerk in de verdedigigng van het graafschap Luxemburg en de eerste bezitters noemen Isabelle de Bar ( kleindochter van Henri l'Aveugle) en Waleran de Montjoie (of Limbourg). Na 1254 wordt Poilvache zoals Jean de Stavelot (1400 1449) zegt, in de ogen van de Luxemburgers, een district en wordt het kasteel een staatvesting. De eerste provoost volgens de opzoekingen van Lahaye, wordt vermeld in 1270 en is Pirard de Joves (Gesves). Het graafschap Luxemburg wordt leenman van het graafschap Namen

Volgens de analyse van J.-L. Antoine, kan men niet juist weten wanneer en op welke wijze de stad ontstaat, waarvan men de eerste sporen terugvindt rond 1280. De funderingen van de parochiekerk in 1271 levert ons misschiens een belangrijke aanwijzing in dit opzicht ?

In 1342 wordt Poilvache gekocht door Marie d'Artois. Tot het einde van het "oude regime" ondergaat Poilvache het noordlot van het graafschap Namen.

Poilvache geeft zijn naam aan een district dat bezaaid met Luikse enclaves ; zich uitstrecht op de rechteroever van de Maas ten zuiden van het woud van Arche (Lustin). De opsomming van de naamse districten in 1343 is onafhankelijk van het aantal leenmannen. De provoost van Poilvache bezat alzo Rendarche (Lustin Ronchinne, Ivoy Arche in Rendarche, Coux, Hestroy, Maillen, Courrière, Corioule, Sorinne-la-longue, Assesse, Brachaux, Milliers, Jassogne et Wavremont), Ohey, Wallay, Reppe, Haillot, Scy et Mohiville; Schaltin Leignon; Wanlin, Falmagne en Hulsonneaux; Het kasteel-Thierry; Sorinnes, Boisseilles, Gesves, Emptinne, Spontin, Durnal, Dorinnes, Mianoye, Gosnes, Filée, Hodoumont en Jallet, Hour-en-Famenne, Hargnies, Bourseigne-la-Vieille en -la-Neuve, Maisnil-Saint-Blaise, Pondrôme, Viesme, Blaimont, Houx (Evrehaille, Yvoir, Venatte, Houx, Champalle, Hugomont, Bloquemont, Godinne, Mont, Frappecul, Tailfer) en Fresnes, Awagne, Lisogne, Loyers en Purnode.

De souverein regeerde als een edelman over zijn grondgebied dit onafhankelijk naargelang de plaats en de rechten ten zijner voordeel waarvan de belangrijkste waren : het recht tot innen van belastingen op de waarde van onroerende goederen de persoonbelasting, de belasting op jacht en visvangst, de belasting op de erfenis van kinderloze vaders of zonder erfgenamen (formorture) en de belasting op roerende goederen van diegene die sterft.Maar heel snel zullen de graven van Namen en Luxemburg hun vorstelijke bevoegdheden uitoefenen op een beperkt deel van hun macht en landerijen, toegestaan hebbende van gronden domeinen en vrijheden aan hun leenmannen. In het district van Poilvache werd de graaf vertegenwoordigd door een provoost die één van de zeven ondergeschikte grootofficieren van Namen was. Tot zijn bevoegdheden behoorden het verzekeren van de veiligheid, benoemen van plaatselijke magistraten, overbrengen van bevelen komende van de centrale macht, afkondigen van besluiten en plakkaten, verzekeren van de inkomsten via belastingen op de rijkdom en andere inkomsten, rechtsuitspraak en ontvangen van boetes voor de schatkist.

De studie via middeleeuwse teksten, archieven en biografiëen over kasteelheren en provoosten zal ons toelaten veel meer te weten te komen van het dagelijkse leven te Poilvache. Dit is niet het doel van deze web-site

Poilvache na 1430

In 1430 wordt Poilvache vernietigd door een coalitie van legers uit Dinant en Hoei, ondergeschikt aan het prinsbisdom Luik jaloers van de belangrijkheid van de site van Poilvache. De vestiging wordt volledig verwoest. De muren zijn vernietigd en doen dienst als steengroeve. De site is verlaten. Nadien zullzn verschillende feiten zich terug binden aan de site :

• - De gilde van de muntslagers opgeheven in 1589
• - De bouw van het kasteel door de familie de Gaiffier d'Hestroy in de vallei aan het uiteinde van Houx : 1711
• - De bloei van de ijzergieterijen te Yvoir rond 1750
• - Tot aan de XVIII eeuw behoren de ruïnes toe aan het Nederlands vorstenhuis. Keiser Josef II heeft ze dan afgestaan in buikleen voor een periode van 99 jaar aan de ijzergieterij Mr Poson van Yvoir. Na nog verschillende eigenaars gekend te hebben komt uiteindelijk de site in handen van de familie de Vinck de Lhoneux.
• - De boerenkijg in 1790 laat eveneens sporen na te Poilvache : de bres van patriotten (werk van Vilain).
• - P. Lauters, Marinus, Turner,...
• - Uitstappen, archeologische bezoeken toeristische ontdekkingen, gravuren van gekende artisten die verkocht worden of boeken over dit merkwaardig erfgoed versieren, foto's, prentkaarten van 1900 en historische studies van M Siret, M. Donny, M. Lahaye,
• - De plantkundige interesse van de site bekroond met twee Leuvense gedenkschriften in 1975 en 1977.
• - De archéologische werf van consolidatie door het DNF en de archéologische dienst van het Waalse Geweest.
• - Behoudsgezinde activiteiten, opgravingen, animatie en publicatie door de VZW "Les Amis de Poilvache"